Περί φόβου | Η Εφημερίδα των Συντακτών

0 4


Δεν πιστεύω ότι τις τελευταίες δεκαετίες ο φόβος ήταν τόσο διάχυτος στην ελληνική κοινωνία όσο είναι τώρα. Σήμερα, οκτώ στους δέκα που θα ρωτήσεις «Τι νέα;» θα απαντήσουν: «Τώρα καλά. Από το φθινόπωρο όμως…». Ανθρωποι τρομοκρατημένοι από κάτι άγνωστο αλλά τρομακτικά επώδυνο και αδυσώπητα ανελέητο. Λες και οι χειρότεροι εφιάλτες δραπέτευσαν από τα έγκατα της Γης που τους κρατούσαν φυλακισμένους και ετοιμάζονται να ξεχυθούν καταπάνω τους για να τους ξεσκίσουν με τα μυτερά νύχια τους.

Για να είμαι ειλικρινής, τέτοιο μαζικό φόβο ποτέ μέχρι σήμερα δεν είχα δει… ζωντανό. Τον συναντούσα στις περιγραφές των βιβλίων και αναρωτιόμουν αν οι εικόνες που συνέθεταν οι λέξεις αναπαριστούσαν με πιστότητα την πραγματικότητα.

«…οι άνθρωποι μη γνωρίζοντες ποίον θα είναι το τέλος των, ολιγώρως είχον προς πάντα θείον και ανθρώπινον νόμον […] φόβος των θεών ή νόμος των ανθρώπων κανείς δεν τους συνεκράτει, αφ᾽ ενός μεν διότι βλέποντες ότι όλοι εξ ίσου απέθνησκαν, έκριναν ότι καμία δεν υπήρχε διαφορά μεταξύ ευσεβείας και ασεβείας, εξ άλλου δε επειδή κανείς δεν επίστευεν ότι θα επιζήση, διά να δώση λόγον των εγκλημάτων του και τιμωρηθή δι᾽ αυτά…», έγραφε ο Θουκυδίδης για τη χτυπημένη από την επιδημία Αθήνα του Πελοποννησιακού Πολέμου.

«…Αλίμονο. Μες στη μεγάλη θλίψη και τη συμφορά που βούλιαζε η πόλις μας το κύρος και η επιβολή των ανθρώπινων νόμων είχε ολότελα θρυμματιστεί και καταρρεύσει…» έγραφε ο Βοκάκιος στο «Δεκαήμερο».

«…Αλλά σαν είδαν πως το πράγμα ήταν σοβαρό θυμήθηκαν τις απολαύσεις…» έγραφε ο Καμί στην «Πανούκλα».

Τρεις περιγραφές, που η πρώτη από την τελευταία απέχει περίπου 2.500 χρόνια και που περιγράφουν τα αποτελέσματα του φόβου σε μια κοινωνία. Δυστυχώς οι σημερινοί άρχοντες είτε δεν έχουν αντιληφθεί το εύρος της απειλής είτε είναι τόσο αλαζόνες ώστε να πιστεύουν ότι μπορούν να την τιθασεύσουν.

Συμπεριφέρονται με την αμεριμνησία του αδαούς, την επιπολαιότητα του ανεύθυνου και τη σιγουριά του παντοδύναμου, αφήνοντας εμάς τους υπόλοιπους να αναρωτιόμαστε πόσο ανυπόφορη θα είναι αύριο η ζωή μας, η ζωή των παιδιών μας και των οικείων μας. Μπορεί όμως να πιστεύουν ότι ο φόβος είναι ένα χρήσιμο συναίσθημα που αν τον χειραγωγήσουν, θα γίνει ένα αποτελεσματικό εργαλείο για να πραγματοποιήσουν τα σχέδιά τους.

Αν ισχύει αυτό, τότε είναι επικίνδυνοι. Αδιαφορούν για τη γνώση της Ιστορίας που δείχνει ότι το σμίξιμο του φόβου της αρρώστιας και της απελπισίας της πείνας με την οργή του εξαπατημένου τις περισσότερες φορές οδηγεί τις κοινωνίες σε ακραίες καταστάσεις. Ο Καμί στην «Πανούκλα» είχε γράψει:

«…Οι φτωχές οικογένειες βρέθηκαν σε πολύ δύσκολη θέση ενώ οι πλούσιες δεν στερήθηκαν από τίποτα. Και ενώ η πανούκλα, με την αποτελεσματική αμεροληψία που διέκρινε το καθεστώς της, θα έπρεπε κανονικά να δυναμώσει την ισότητα […] έκανε […] πιο σκληρό το αίσθημα της αδικίας. […] Ενα σύνθημα άρχισε να κυκλοφορεί. […] “Ψωμί ή αέρα”…».

Οι άνθρωποι εξακολουθούν να φοβούνται την ανισότητα και να οργίζονται με την αδικία. Μπορεί οι περισσότεροι να αγνοούν τον Καμί και τον Βοκάκιο και να έχουν ακούσει κάτι για τον Θουκυδίδη αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η οργή, η αγανάκτηση και ο θυμός που διακατείχαν τους παλιούς ανθρώπους έχουν σήμερα χαθεί. Οι τωρινοί αισθάνονται και αντιδρούν όπως εκείνοι που ενέπνευσαν αυτούς τους σπουδαίους γραφιάδες: συσσωρεύουν τον φόβο και όταν αυτός ξεχειλίσει τότε πιθανόν να ξεσπάσουν με οργή στους άρχοντες -πολιτικούς και οικονομικούς-, στη διαχείρισή τους και στους θεσμούς διακυβέρνησης.

Αυτό σημαίνει ότι αν σήμερα έρθει η ώρα της οργής, τότε αυτή δεν θα περιοριστεί στους κυβερνήτες αλλά θα φτάσει μέχρι τη… Δημοκρατία. Μπορεί οι άρχοντες να «σβήσουν τη φωτιά που άναψαν» καταφεύγοντας στην καταστολή -σωματική και πνευματική- αλλά το πλήγμα που θα έχει δεχτεί η Δημοκρατία θα είναι καίριο και -πιθανώς- θανατηφόρο.

Μέχρι τώρα κυβέρνηση και αντιπολίτευση δεν δείχνουν να έχουν συνειδητοποιήσει τον κίνδυνο. Η κυβέρνηση καλλιεργεί την εικόνα της σύνεσης, της πυγμής και της αποτελεσματικότητας, μεταθέτοντας ευθύνες, κατασκευάζοντας ενόχους και προβάλλοντας βολικά αφηγήματα. Η αντιπολίτευση επικεντρώνεται στα λάθη της κυβέρνησης και αποφεύγει να ασχοληθεί με το πρέπον, το δέον και το αρμόζον. Οταν όμως τα προβλήματα γιγαντωθούν και οι άρχοντες συνειδητοποιήσουν πόσο ανίσχυρος μπορεί να είναι ο «φόβος των θεών και ο νόμος των ανθρώπων», που γράφει ο Θουκυδίδης, μπρος στην οργή που γεννά η αδικία, τότε είναι πιθανό η Δημοκρατία να βρίσκεται ήδη στην… εντατική.

* δημοσιογράφος, συγγραφέας



Πηγή του άρθρου

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Μπορεί επίσης να σας αρέσει

Αφήστε μια απάντηση

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί.

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More